Dlaczego mandale?
Malowanie mandali jest dla mnie doświadczeniem szczególnym. W pewnym sensie odwraca tradycyjny porządek tworzenia obrazu. W klasycznym malarstwie twórca zazwyczaj staje przed pustym prostokątem podobrazia i musi podjąć szereg decyzji: gdzie umieścić główny motyw, jak rozłożyć ciężar kompozycji, w jaki sposób poprowadzić wzrok odbiorcy, jak zbudować napięcie między poszczególnymi elementami. Myśli o proporcjach, dynamice, równowadze, złotym podziale, rytmie i relacjach między formami. Nawet jeśli działa intuicyjnie, gdzieś w tle jego świadomości pozostaje przekonanie, że obraz powinien mieć określoną konstrukcję. Że trzeba go dobrze zaplanować, że należy nad nim zapanować.
Proces powstawania mandali zakłada coś innego.
Jej podstawową formą jest koło, a kompozycja rozwija się wokół centrum. To pozornie niewielka zmiana, która jednak zasadniczo wpływa na sposób malowania. Koło samo w sobie stwarza pewien rodzaj porządku. Centrum jest naturalnym punktem odniesienia, a wszystko, co pojawia się wokół niego, pozostaje z nim w relacji. Nie trzeba więc nieustannie zastanawiać się, jak rozmieścić poszczególne elementy, aby obraz był harmonijny. Nie trzeba szukać idealnego miejsca dla każdego motywu ani kontrolować równowagi całej kompozycji. Centrum już istnieje. Staje się punktem wyjścia i jednocześnie niewidzialną osią, wokół której może rozwijać się obraz.
Czytaj dalej ↓Zwiń ↑
Może właśnie dlatego malowanie mandali bywa tak uwalniające?
Zaczynam od środka, od niewielkiego punktu, plamy, znaku, koloru czy prostego kształtu. Nie muszę wiedzieć, co powstanie na końcu. Nie muszę mieć gotowej koncepcji ani wyobrażenia o ostatecznym wyglądzie pracy. Wystarczy pierwszy gest. Potem kolejny. Jeden kształt przywołuje następny, kolor domaga się odpowiedzi, linia prowadzi do kolejnej linii. Obraz zaczyna rozwijać się własnym rytmem.
Nie skupiam się na budowaniu kompozycji, podążam za nią.
I właśnie w tym tkwi niezwykły potencjał mandali: pozwala ona tworzyć bez konieczności nieustannego kontrolowania procesu.
Koło od wieków jest symbolem pełni, całości, cykliczności i porządku. Nie ma w nim uprzywilejowanego kierunku ani wyraźnego początku i końca. Wszystkie jego punkty pozostają w podobnej relacji do centrum. W przeciwieństwie do prostokątnego podobrazia, które narzuca kierunki poziome i pionowe, podział na górę i dół, lewą i prawą stronę, koło tworzy przestrzeń bardziej otwartą, mniej hierarchiczną.
W mandali nie ma jednego właściwego sposobu rozwijania kompozycji. Można malować promieniście, budować kolejne kręgi, powtarzać motywy, budować asymetrię, wprowadzać rytm i go porzucać. Można pozwolić, by obraz rozrastał się harmonijnie, lub wprowadzać do niego napięcie, kontrast, niepokój czy pozorny chaos. Wszystko znajduje swoje miejsce w obrębie koła.
Mandala daje bezpieczną przestrzeń do eksperymentowania. Nie muszę wiedzieć, dokąd zmierzam. Mogę pozwolić sobie na niepewność, na spontaniczność, na chwilowe zagubienie. Nawet jeśli pojawia się element, który wydaje się nie pasować, nie muszę go natychmiast poprawiać. Być może właśnie on stanie się początkiem czegoś nowego. Być może obraz znajdzie dla niego miejsce, którego wcześniej nie potrafiłam przewidzieć.
W ten sposób mandala uczy mnie zaufania do procesu.
Szczególne znaczenie mandali w kontekście samopoznania dostrzegł Carl Gustav Jung. Zainteresowanie tymi formami nie wynikało wyłącznie z jego fascynacji symboliką kultur Wschodu. Jung odkrył, że mandale pojawiały się spontanicznie w jego własnych rysunkach oraz w twórczości niektórych jego pacjentów, szczególnie w okresach intensywnych przemian psychicznych.
Zauważył, że osoby przeżywające wewnętrzny chaos, konflikty, kryzysy lub trudne momenty życia zaczynały niekiedy tworzyć obrazy o kompozycji centrycznej: koła, układy promieniste, figury symetryczne, struktury przypominające kwiaty, rozety czy geometryczne diagramy. Co istotne, nie zawsze były to osoby posiadające wiedzę na temat mandali. Nie musiały znać ich religijnego ani kulturowego znaczenia. Mimo to ich ręce spontanicznie tworzyły formy, które przypominały mandale znane z różnych tradycji świata.
Jung interpretował to zjawisko jako przejaw działania nieświadomości, która w momentach wewnętrznego rozchwiania może dążyć do odnalezienia nowego porządku. W jego psychologii mandala stała się jednym z najważniejszych symboli Jaźni -archetypowego obrazu psychicznej całości, obejmującego zarówno świadomość, jak i nieświadomość
W swojej pracy Jung zwracał uwagę na to, że spontaniczne tworzenie mandali może towarzyszyć procesowi indywiduacji, czyli stopniowego stawania się sobą. W tym procesie człowiek stopniowo integruje różne, często sprzeczne aspekty własnej osobowości. W swoich wspomnieniach Jung opisywał również, jak sam regularnie rysował mandale, traktując je jako zapis swojego wewnętrznego stanu. Zauważył, że kolejne obrazy pozwalały mu dostrzegać zmiany zachodzące w jego psychice.
Kiedy malujemy mandalę, możemy nieświadomie ujawniać treści, do których trudno byłoby nam dotrzeć poprzez zwykłą refleksję. Umysł świadomy ma swoje przyzwyczajenia, ograniczenia i mechanizmy kontroli. Wiemy, jakie kolory lubimy, jakie kształty uważamy za ładne, jakie obrazy pasują do naszego wyobrażenia o sobie. Często powtarzamy te same estetyczne rozwiązania, ponieważ dają nam poczucie bezpieczeństwa.
Tymczasem spontaniczne malowanie może być bardzo zaskakujące.
Nagle wybieram kolor, którego zazwyczaj unikam. Wprowadzam do obrazu formę ostrą, niepokojącą, zupełnie inną od tych, które zwykle tworzę. Zapełniam przestrzeń gęstym ornamentem - bardzo to lubię i często wykorzystuję, bo czas na tworzenie finezyjnych wzorków, plątaniny linii, koronek, czy innych precyzyjnych dekoracyjnych motywów, daje możliwość powolnego wchodzenia i trwania w procesie, długie, długie godziny. Pojawiają się symbole i motywy przypominające kwiaty, zwierzęta, oczy, słońca, spirale, labirynty, pęknięcia czy zamknięte struktury.
Zatrzymuję się wtedy i pytam siebie: dlaczego właśnie tak?
Nie należy oczywiście zakładać, że każdy kolor czy kształt ma uniwersalne, jednoznaczne znaczenie. Znaczenie obrazu jest bardzo osobiste i zależy od indywidualnych skojarzeń, doświadczeń oraz aktualnej sytuacji życiowej malującego.
Dlateg ważne jest, aby nie interpretować mandali według gotowego słownika symboli. Znacznie ciekawsze jest przyglądanie się własnym reakcjom.
Co czuję, kiedy patrzę na środek mojej mandali? Czy czuję się dobrze wśród kolorów, które wybrałam? Czy chciałabym coś zmienić, czy raczej mam ochotę zostawić obraz takim, jaki jest? Która jego część przyciąga moją uwagę? Która mnie drażni? Czy jest w nim coś, czego nie potrafię zaakceptować?
Może się okazać, że mandala pokazuje nam coś, czego wcześniej nie dostrzegaliśmy. Staje się wówczas nie tylko obrazem, ale również zwierciadłem emocji i wewnętrznych przekonań.
Można powiedzieć, że malowanie mandali odwraca zwykły kierunek poznawania siebie. Zamiast najpierw zrozumieć, co czuję, a następnie świadomie to namalować, najpierw maluję, a dopiero później próbuję zrozumieć, co właściwie się wydarzyło.
To dla mnie najciekawszy, jak dotąd sposób na samopoznanie poprzez działanie, doświadczenie i obserwację.
Nieustannie też zachęcam i zapraszam innych, na warsztatach do malowania, rysowania - tworzenia własnych mandali.
Uczestniczki tych warsztatów potwierdzają, że tworzenie mandali jest bardzo wciągające, wyciszające i przynosi ulgę w stanach rozedrgania emocjonalnego.
Jeśli ktoś jednak nie ma czasu ani ochoty na tworzenie własnych obrazów - zapraszam do spotkań z moim malarstwem. Medytacja przy mandali przynosi również bardzo ciekawe efekty. Szczególnie przy obrazach, w których coś kogoś zatrzymuje. Nie zawsze to musi być zachwyt 🙂 Może czasem warto pobyć też z czymś, co budzi niepokój, zastanawia, "zahacza", drażni?
Wszystkie mandale tu prezentowane można zamówić i kupić, w formie oryginałów lub reprodukcji.
